U Srbiji se 21. oktobra obeležava Dan sećanja na srpske žrtve u Drugom svetskom ratu, u znak poštovanja prema hiljadama civila streljanih u Kragujevcu 1941. godine — jednom od najpotresnijih događaja u istoriji zemlje.
Dan sećanja na srpske žrtve u Drugom svetskom ratu obeležava se svake godine 21. oktobra, povodom masakra koji su nemačke okupacione snage izvršile nad civilima Kragujevca i okolnih sela 1941. godine. Tog dana streljano je više hiljada građana, među njima i učenici viših razreda gimnazije.
Prema istorijskim podacima, ubijeno je 2.796 civila, od čega 412 u okolnim selima, a ostali u samom Kragujevcu. Reč je o jednoj od najvećih tragedija srpskog naroda tokom Drugog svetskog rata.
Povod i odmazda
Masovno streljanje izvedeno je kao odmazda za pogibiju nemačkih vojnika u ustaničkim napadima u okolini grada. Nakon zasede na putu Kragujevac–Gornji Milanovac 16. oktobra 1941, u kojoj je poginulo deset nemačkih vojnika, okupacione vlasti su primenile odredbu generala Franca Bemea kojom je naređeno streljanje 100 Srba za jednog ubijenog i 50 za svakog ranjenog nemačkog vojnika.
U akcijama odmazde, koje su počele u okolnim selima, učestvovali su delovi 724. i 749. pešadijskog puka Vermahta. Uhapšeni građani, muškarci od 16 do 60 godina, dovođeni su u improvizovane logore i zatim odvođeni na streljanje. Među njima su bili i učenici kragujevačke gimnazije.
Istorijski značaj
Masakr u Kragujevcu izazvao je šok i ogorčenje širom zemlje, postavši simbol stradanja civila i besmisla odmazdi. Odluka o izgradnji Spomen-parka Šumarice doneta je 1953. godine, a kompleks danas obuhvata 352 hektara i 30 masovnih grobnica.
Od 1971. godine u Šumaricama se održava manifestacija „Veliki školski čas“, koja okuplja učenike, umetnike i građane u znak sećanja na streljane đake i građane. Srpska pravoslavna crkva proglasila je nevine žrtve za novomučenike.
Vlada Srbije 2012. godine proglasila je 21. oktobar Danom sećanja na srpske žrtve u Drugom svetskom ratu, čime je institucionalno potvrđen značaj ovog datuma u nacionalnom kalendaru kulture sećanja.
